Mobbing kelimesi bizim ülkede biraz yanlış anlaşılıyor. Genel tanımı iş yerinde yapılan psikolojik taciz, ama her psikolojik taciz mobbing değil. Sistematik olması lazım, uzun süreli olması lazım. 2011 yılında başbakanlık bir genelge yayınladı, bir kurul kuruldu, amacı mobbingi tanımlamak ve çözüm yolları bulmaktı. Özetle şunu söylüyor, bir kere yapılan bir şeye mobbing demeyin. Haftada bir, iki günde bir, düzenli tekrar ediyor olması lazım, ve iş yerinde olması lazım.

Neden bu ayrım önemli

Çünkü bu ayrımı bilmiyorsan iki şey oluyor. Ya gerçekten mobbing gördüğün halde "bu normal bir şey herhalde" diyip sineye çekiyorsun, ya da tek seferlik bir tatsızlığı mobbing sanıp kendini gereksiz yere yıpratıyorsun. Steril bir ortamda çalışıyorsun, plazada şiddet olmazmış gibi geliyor insana, ve bu yüzden maruz kaldığında farkına bile varmıyorsun. Bir baskı yemeye başlıyorsun, amigdala devreye giriyor, hayatta kalmak için çırpınıyorsun, o sırada mantıklı düşünemediğin için olan biteni göremiyorsun.

Delil toplama süreci

Mobbinge uğradığını düşünüyorsan önce oturup gerçekten tanıma uyup uymadığının analizini yap. Uyuyorsa hemen delil toplamaya başla. E-postaları özel hesabına yolla ya da çıktısını al. Bir mobbing günlüğü tut, ne zaman, nerede, ne yapıldı, kimler gördü. Çünkü mobbingin sadece iki tarafı yok, dört tarafı var: mobbinge uğrayan, mobbing yapan, tanık olanlar, ve kurumsal olarak şirketin kendisi, yani insan kaynakları ve üst yönetim.

Borçlar kanunu altında mobbinge uğrayan kişinin tazminatını doğrudan şirketin karşılaması bekleniyor. Bu yüzden delil ve tanık toplamak sadece duygusal bir tatmin değil, hukuki bir hazırlık.

Önce yüzleşmek gerekiyor mu

Evet ve bu adım genelde atlanıyor. Önce mobbing yapan kişiyle yüzleşip bunu durdurması gerektiğini, yoksa üst mercilere taşıyacağını söylemen lazım, tercihen yazılı olarak. İnsanlar bunu yapmaktan çekiniyor, çünkü mobbing yapan kişi bu yüzleşmeden sonra daha da hırçınlaşabiliyor. Ama bunu dillendirmezsen, tacizciye esasında cesaret vermiş oluyorsun. Konu devam ediyorsa insan kaynaklarına, oradan da sonuç alınmıyorsa iş hukuku avukatına taşınması gerekiyor. Zaman aşımı on sene, yani işten atıldıktan sonra bile dava açabilirsin.

Herkesin bildiği yanlış: mobbing sadece üstten gelmez

Mobbing yalnızca üstten alta değil, alttan üste ya da aynı seviyede yanlara da gidebiliyor. Bir ekip yıllardır beraber çalışıyor, aralarından birinin yönetici olmasını bekliyorlar, şirket başka birini getiriyor. Ekip toplanıp yeni gelene mobbing yapabiliyor, bunu birkaç kez gördüm. Bir de akıllı mobbingciler var, yukarıya kendilerini melek gibi gösterip kötülüğü sadece aşağıya yapanlar. Şirket yönetimine "farkında mısınız böyle bir şey var" dediğimde bazen "onlar dedikodu yapıyor" denip hiç araştırılmadan konu kapatılmaya çalışılıyor, bu da ayrı bir sorun.

Reçete

Mobbing yaşadığını düşünüyorsan sırayla şunu yap. Bir, olayları haftalık, aylık sıklık üzerinden yaz, gerçekten sistematik mi bak. İki, e-postaları, mesajları güvenli bir yerde topla, mobbing günlüğü tut. Üç, mobbing yapan kişiyle yazılı bir yüzleşme yap. Dördü, sonuç alamazsan İK'ya, oradan da alamazsan bir iş hukuku avukatına götür. Ve unutma, mobbing sadece tepeden gelmiyor, ekibin de birine yapabiliyor olması ihtimalini gözden kaçırma.

Sen ya da etrafında biri şu an bu tanıma giren bir şey mi yaşıyor, yoksa tek seferlik bir tatsızlığı mı büyütüyorsun?